على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2388

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

عقيب ( oqayyeb ) ا . ع . مصغر عقاب يعنى عقاب كوچك . عقيد ( aqid ) ص . ع . هر مايع دفزك و ستبر . و عسل عقيد : شهد بسته و ستبر . و نيز عقيد : عهدكننده و پيمان نماينده و معاهد . يق : فلان عقيد الكرم و عقيد اللؤم . عقيدة ( aqidat ) ا . ع . عقيدة الرجل : دين و آئين و مذهب مرد كه بدان اعتقاد دارد . ج : عقائد . و له عقيدة حسنة اى سالمة من الشك . عقيدت ( aqidat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عقيده و پنداشتى . عقيدت منش ( aqidat - manec ) ص . پ . متدين و ديندار . عقيده ( aqide ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيز كه شخص بدان اعتقاد دارد و يقين بر آن دارد و نمشته و پنداشتى . عقير ( aqir ) ص . ع . مردى كه وى را فرزند نشود . و خسته و مجروح . و ستور پىزده . ج : عقرى . و سرگشته و متحير . و آنكه از ترس ناگهانى وى را طاقت جنبش نباشد . عقير ( oqayr ) ا . ع . خرماى تلخ . و نام شهرى . عقير ( eqqir ) ا . ع . درخت . ج : عقاقير . عقيرب ( oqayreb ) ا . ع . مصغر عقرب : كژدم خرد . عقيرة ( aqirat ) ا . ع . ساق قطع شده . و شكار پىزده و جز آن . و آواز گريهء بلند و زارى مثل آواز كسى كه پاى وى را قطع كرده باشند . و آواز سرود . و آواز قارى . و رفع فلان عقيرته : بلند كرد فلان آواز گريه و زارى را . و در وقتى كه شريف قومى كشته شود و از ميان آن قوم آواز گريه و شيون بلند شود گويند : ما رايت كاليوم عقيرة . و نيز عقيرة : خرمابن سربريدهء خشك شده . عقيص ( eqqis ) ا . ع . مرد زفت . و شكنبه . عقيصاء ( oqays ' ) ا . ع . شكنبهء خرد متصل بشكنبهء كلان . عقيصة ( aqisat ) ا . ع . گيسوى تافته و تاب داده . و گيسوى تافتهء گره زده . و هر يك از گيسوهاى تاب داده . ج : عقاص و عقائص . عقيصر ( oqayser ) ا . ع . نام دابه‌اى صحرائى . عقيفاء ( oqayf ' ) ا . ع . گياهى مانند سداب كه گوسپند را مىكشد و بشتر ضرر نمىرساند . عقيفان ( oqayf n ) ا . ع . مورچهء سوارى دراز پا كه در قبرستانها و خرابه‌ها پديد مىآيد . عقيق ( aqiq ) ا . ع . قسمى از بلور معدنى كه برنگهاى مختلف متلون است : آنكه در يمن يافت شود سرخ است و آنكه در سواحل درياى روم بدست آيد تيره رنگ و در آن خطهاى سپيد خفى مىباشد . ج : عقائق . و نيز عقيق : هر چه سيل از زمين بشكافد . و موى همزاد كودك . و پشم شتر بچه . و موى شكمى هر يك از ستور بچگان . ج : اعقة . و نيز عقيق : وادى نزديك مدينه . و نام چند موضع . عقيق ( aqiq ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قسمى از بلور معدنى . مر . عقيق تازى را . و عقيق ناب : لب معشوق . و اشك خونين . و شراب سرخ لعلى . عقيقة ( aqiqat ) ا . ع . موى شكمى بچهء انسان و بهائم . و موى بزغاله و گوسپند و جز آن كه در هفتهء نخستين تولد كودك براى وى قربان كنند . الحديث : الغلام مرتهن بعقيقته اى يحرم ابوه شفاعته اذا لم يعق عنه . و برق كه در ميان ابر درخشيد و بدان تيغها را تشبيه كنند . و توشه دان . و جوى آب . و عصابه وقتى كه از جامه بشكافند و جدا كنند . و غلاف سر نرهء كودك . و هستهء نرم خرما . و تيرى كه بسوى آسمان پرتاب كنند ، چه تازيان در جاهليت تيرى بجانب آسمان پرتاب مىكردند اگر خون آلود بر مىگشت راضى نمىگشتند مگر بقصاص و اگر پاك برمىگشت ريشهاى خود را مسح كرده و بر ديه مصالحه مىكردند و مسح ريش علامت صلح بود و اين مسئله بديهى است كه اين تير هميشه از جانب آسمان پاك بر خواهد گشت . و نيز عقيقة : واحد عقيق يعنى يك مهرهء عقيق . عقيقه ( aqiqe ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گوسپندى كه در هفتهء نخستين تولد كودك براى وى قربانى مىكنند . عقيل ( aqil ) ا . ع . نام خاص . و عقيل ابن ابي طالب : برادر حضرت امير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السلام انسب قريش و اعلم آنها بايام عرب . عقيلة ( aqilat ) ا . ع . زن كريمهء مخدرهء گرامى قبيله . و مهتر قوم . و شتر گرامى . و گرامى از هر چيزى . و عقيلة البحر : مرواريد . عقيلى ( oqqayl ) ا . ع . غورهء خرما . و غورهء هر ميوه‌اى . عقيم ( aqim ) ص . ع . رجل عقيم : مردى كه وى را فرزند نشود . ج : عقماء و عقام و عقمى . و امراة عقيم : زن نازا . ج : عقائم و عقم و عقم . و رحم عقيم : زهدانى كه قبول آبستنى نكند . و ريح عقيم : بادى كه نه ابر آورد و نه باردار كند درخت را . و حرب عقيم : جنگ سخت . و عقل عقيم : خردى كه صاحب خود را نفع نرساند . و يوم عقيم : روز قيامت . و روز بدر . و الملك عقيم زيرا كه نسب در آن نفع ندارد و طالب ملك مىكشد پدر و برادر و عمو و فرزند خود را . عقيم ( aqim ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - زن نازا . و مرد بىفرزند . و ستاغ . و رنج عقيم : زحمت بىفايده و محنت بيهوده .